Հարկային պարտավորությունների տիպերը և դրանց կատարումը
Հայաստանի Հանրապետությունում ֆիզիկական անձի հարկային պարտավորությունները հիմնականում բաժանվում են մի քանի հիմնական կատեգորիաների՝ եկամտային հարկ, արժեքի ավելացման հարկ (ՎԱՀ), սոցիալական ապահովության վճարներ, և այլ հատուկ հարկային համարումներ։ Յուրաքանչյուր տիպի հարկային պարտավորություն ունի իր առանձնահատուկ կարգավորումները և ժամկետները, որոնք հենց այդ հարկերի օրենքներում են նշված։ Օրինակ՝ եկամտային հարկի համար պարտադիր է, որ ֆիզիկական անձը հայտարարի իր եկամուտները՝ ներկայացնելով համապատասխան հարկային վերադարձ՝ օգտագործելով Dimum Dzev N2 ձևը:
Եկամտային հարկի պարտավորությունը պետք է կատարվի մեկ տարվա ընթացքում՝ կազմելով տարեկան հաշվետվություն, իսկ ՎԱՀ-ը պետք է հաշվարկվի և վճարվի մինչև տարվա վերջը։ Եթե ֆիզիկական անձը հրաժարվում է կատարել իր հարկային պարտավորությունները կամ ուշացնում է վճարումները, ապա կարող են կիրառվել վարչական պատասխանատվություն ու տուգանք՝ ՀՀ ՊԵԿ իրավաբանական վարչության կողմից:
Վարչական գործընթացները և մարմինների համագործակցությունը
ՀՀ ՊԵԿ իրավաբանական վարչության կողմից կայացված որոշումը, որը վերաբերում է ֆիզիկական անձի հարկային պարտավորությունների գանձմանը, ենթադրում է մի շարք վարչական գործընթացներ, որոնց ընթացքում գործակալությունները կամ մարմինները համագործակցում են պարտավորությունների կատարումը ապահովելու նպատակով։ Այս տեսանկյունից կարևոր է նաև նշել, որ ՀՀ ՊԵԿ-ը համագործակցում է այլ պետական մարմինների, ինչպիսիք են Արդարադատության նախարարությունը և ոստիկանությունը, որպեսզի ապահովվի հարկային պարտավորությունների կատարումը և հնարավոր խախտումների կանխարգելումը:
Երեկոյան ժամերին հնարավոր է դիմել նաև Միդյան դատական ատեան, որպեսզի վիճարկել հարկային պարտավորություններն ու վարչական վճիռները, որոնք ընդունվել են ՀՀ ՊԵԿ իրավաբանական վարչության կողմից, եթե քաղաքացին կարծում է, որ դրանք չեն համապատասխանում օրենքին կամ իրավունքի սկզբունքներին։ Ըստ Հայաստանի Հանրապետության վարչական վարույթների օրենսդրության, քաղաքացիների իրավունքներն ու շահերը պաշտպանված են, և ցանկացած անձ ունի իրավունք դիմելու դատարան՝ իր իրավունքների պաշտպանության համար:
Ռիսկերի գնահատում և հարկերի կանխարգելող միջոցառումներ
ՀՀ ՊԵԿ-ը մշակում է և իրականացնում է ռիսկերի գնահատման համակարգ, որը նպատակ ունի նվազեցնել հարկային խախտումների և պարտավորությունների կատարումը ոչ պատշաճ կերպով։ Այն ներառում է տվյալների վերլուծություն, որում ընդգրկված են հարկ վճարողների պարտքերն ու եկամուտները, ինչպես նաև այլ ֆինանսական գործարքները։ Սա հնարավորություն է տալիս վեր հանել բարձր ռիսկ ունեցող ոլորտները և հարկային վարչությանը արդյունավետ միջոցառումներ ձեռնարկել՝ խախտումները կանխելու համար:
Հարկային մարմինները նաև իրականացնում են կրթական ծրագրեր և սեմինարներ, որպեսզի բարձրացնեն քաղաքացիների գիտակցությունը հարկային պարտավորությունների վերաբերյալ, ինչը նպաստում է տնտեսական մշակույթի զարգացմանը և հասարակության մեջ հարկային գիտակցության բարձրացմանը:
