Հարկային ստուգումների հանձնարարագրի նշանակությունը և գործունեությունը
Հայաստանի Հանրապետության պետական եկամուտների կոմիտեի (ՊԵԿ) կողմից հաստատված հարկային ստուգումների կազմակերպման, անցկացման և իրացման կանոնակարգը հանդիսանում է կարևոր փաստաթուղթ, որը սահմանում է հարկային ստուգումների անցկացման կարգը: Այս կանոնակարգը հնարավորություն է տալիս հարկային մարմիններին իրականացնել ստուգումներ ըստ ճշգրիտ սահմանված պայմանների, ինչը կարևոր է հարկային պարտավորությունների կատարման արդյունավետության ապահովման համար:
Ստուգման տեսակները և հանձնարարագրերի նշանակությունը
Հարկային ստուգումները կարող են լինել տարբեր տեսակների, որոնք ներառում են համալիր հարկային ստուգումներ, թեմատիկ հարկային ստուգումներ, և տրանսֆերային գնագոյացման ստուգումներ: Յուրաքանչյուր ուսումնասիրության համար, համաձայն «Հարկային ստուգումների և ուսումնասիրությունների կազմակերպման, անցկացման և իրացման կանոնակարգը» հրամանով նախատեսված, տրվում են հատուկ հանձնարարագրերը, որոնցով սահմանվում են ստուգման ժամկետները:
| Ստուգման տեսակը | Հանձնարարագրեր տալու լիազորություններ ունեցող պաշտոնատար անձը | Ստուգման ժամկետ (աշխատանքային օր) |
|---|---|---|
| Համալիր հարկային ստուգում | Հարկային մարմնի ղեկավար | 15 |
| Թեմատիկ հարկային ստուգում | Հարկային մարմնի ղեկավար, տեսչության պետ | 15 |
| Տրանսֆերային գնագոյացման ստուգում | Հարկային մարմնի ղեկավար | 90 |
Հոդվածի ծավալը և լիազորությունների փոխանցումը
Հարկային ստուգումների գործընթացն իրականացվում է հատուկ լիազորություններ ունեցող պաշտոնատար անձանց կողմից: Տվյալ աղբյուրից, 2020 թվականի հունվարի 30-ի թիվ 80-Ա հրամանով հաստատված հավելված 1-ը նշում է, որ տարբեր ստուգումների տեսակների համար հանձնարարագրեր տալու լիազորությունները փոխանցվում են կոնկրետ պաշտոնատար անձանց, ովքեր պատասխանատու են ընթացակարգի կազմակերպման և իրականացնելու համար:
Հանձնարարագրեր տալու լիազորությունները
Որպեսզի հարկային ստուգմանը համապատասխան հանձնարարագրեր տրվեն, հարկավոր է հաշվի առնել հետևյալ կետերը:
- Հանձնարարագիրը պետք է ներառի ստուգման տեսակը և ժամկետները:
- Պետք է ճշգրիտ նշել այն պաշտոնատար անձանց, ովքեր լիազորություն ունեն տրամադրելու հանձնարարագրերը:
- Յուրաքանչյուր ստուգման տեսակի համար սահմանված ժամկետները պետք է հստակ պահպանվեն:
Ֆորմայի լրացման գործընթացը. կարևոր քայլեր
Հանձնարարագրերի ձևը պետք է լրացվի համապատասխան մանրամասներով: Շատ կարևոր է, որ ամեն քայլի ժամանակ մուտքագրված տվյալներն լինեն ճշգրտված և լրացված ըստ պահանջների:
Լրացման հիմնական կետերը
- Արտաքին տեղեկություններ. անհրաժեշտ է նշել համապատասխան տվյալներ հարկ վճարողի մասին, ներառյալ նրա անունը, հասցեն և հարկային նույնականացման համար:
- Ստուգման տեսակը. ընտրել համապատասխան ստուգման տեսակը ըստ քաղվածքի պահանջների:
- Ժամկետները. սահմանել ստուգման ավարտի ժամկետները՝ համաձայն գիտելիքների:
- Ստուգման պաշտոնատար անձը. նշել այն անձը, ով ղեկավարվում է ստուգման ընթացակարգով:
Հանձնարարագրերի ներկայացման կարգը
Հանձնարարագրերը պետք է ներկայացվեն ՊԵԿ համապատասխան բաժիններին: Դրանք կարող են ներկայացվել էլեկտրոնային եղանակով, ինչը ապահովում է գործընթացի արագությունն ու արդյունավետությունը:
Առաջին փուլ. ներկայացման եղանակը
- Նախքան ներկայացնել, անհրաժեշտ է վերանայել բոլոր լրացված տեղեկությունները:
- Ավելի ուշ, բեռնեք փաստաթուղթը ՊԵԿ-ի էլեկտրոնային համակարգում:
- Երբ դիմումը ներկայացվի, համակարգը կհաստատի նրա ընդունումը:
Երկրորդ փուլ. հետևություններ և արձագանք
Հանձնարարագրերի ներկայացումից հետո, հարկային մարմինները կներկայացնեն համապատասխան պատասխանները, որոնք կարող են ներառել հետևյալը:
- Հետադարձ կապ՝ ստուգման ժամկետների հաստատման մասին:
- Անհրաժեշտ լրացուցիչ տեղեկությունների պահանջ:
- Ստուգման արդյունքների վերաբերյալ տեղեկանք:
Հարկային ստուգումների պատմություն և իրավական հիմքեր
Հարկային ստուգումների կարգը կարգավորվում է Հայաստանի Հանրապետության վարչական օրենքներով, որոնց մեջ կարևոր տեղ զբաղեցնում է «Վարչական ընթացակարգի մասին» օրենքը (HO-139-N), որը սահմանում է բոլոր վարչական գործընթացների կառուցվածքը:
Հարկային ոլորտում փոփոխությունները
Հայաստանի Հանրապետությունում հարկային քաղաքականությունը մշտապես զարգանում է, և հարկային ստուգումների գործընթացը նույնպես ենթարկվում է փոփոխությունների, որոնք ուղղված են համակարգի արդյունավետության բարձրացմանը:
Կանոնակարգերի փոփոխություններ
2018 թվականի դեկտեմբերի 19-ի թիվ 765-Ա հրամանով հաստատված կանոնակարգը, որը հետագայում <> հրամանով փոփոխվեց, նախատեսում է նոր դրույթներ, որոնք վերանայում են առկա ընթացակարգերը:
Շրջանառվող խնդիրներ և պայմաններ
ՊԵԿ-ի կողմից իրականացվող հարկային ստուգումների գործընթացը պետք է լինի հեշտ հասանելի բոլոր հարկ վճարողների համար, սակայն որոշ պայմաններում կարող են ծագել խնդիրներ:
Դիտարկումներ տարբեր խմբերի համար
Օրինակ, եթե հարկ վճարողը հանդիսանում է օտարերկրյա ընկերություն կամ կազմակերպություն, նրանք կարող են ենթարկվել լրացուցիչ պահանջների:
Մասնավորապես՝
- Որոշ դեպքերում հարկ վճարողները կարող են պահանջել հատուկ արտոնություններ:
- Երբեմն հարկային ստուգումների ընթացքում կարող են առաջանալ վեճեր, որոնք պահանջում են իրավաբանական խորհրդատվություն:
Հանձնարարագրերի ներկայացման հաջորդ քայլերը
Հանձնարարագրերի ներկայացումից հետո հարկային մարմինները սկսում են ստուգման գործընթացը, որը կարող է ներառել:
Հաջորդիչ քայլերը
- Տեղի ունեցող ստուգման արդյունքների գրանցում:
- Հարկ վճարողի հետ քննարկումներ:
- Հաշվետվությունների հրապարակում:
Արդյունքների ախտորոշում
Հարկային ստուգումից հետո հարկ վճարողները կարող են ստանալ տևական տեղեկություններ, որոնք կարող են ազդել նրանց ֆինանսական վիճակի մասին:
Զարգացող ոլորտներ և նոր հնարավորություններ
Հայաստանի Հանրապետությունում հարկային ստուգումների համակարգը մշտապես զարգանում է, ինչը ենթադրում է նոր հնարավորություններ:
Էլեկտրոնային համակարգերի ներդրում
Բազմաթիվ ծառայություններ, ներառյալ հարկային ստուգումների գործընթացը, այժմ հասանելի են էլեկտրոնային ձևաչափով, ինչը խրախուսում է հարկ վճարողների մասնակցությունը:
Վաղ փուլում ընդլայնված ծառայություններ
ՊԵԿ-ը մշտապես աշխատում է բարելավելու իր ծառայությունները, որպեսզի ապահովի հարկ վճարողների համար առավել արդյունավետ և հեշտ ընթացակարգեր:
Հարկային ստուգումների և ուսումնասիրությունների կազմակերպման գործընթացը
Հարկային ստուգումների անցկացումը կարևոր բաղադրիչ է հարկային վերահսկողության համակարգում: Այն նախատեսում է հարկային օրենսդրության կիրառման արդյունավետությունը գնահատելու, հարկային պարտավորությունների կատարման դյուրինությունը, ինչպես նաև հարկատուների կողմից ներկայացված տեղեկությունների ճշտության ստուգման նպատակով իրականացվող գործողություններ: ՀՀ ՊԵԿ նախագահի 30.01.2020թ. N 80-Ա հրամանը նախատեսում է նոր մոտեցումներ և ընթացակարգեր, որոնք ուղղված են ստուգումների արդյունավետությանը և թափանցիկությանը:
Այս գործընթացը, սկսած հարկային պարտավորությունների մշակումից մինչև ստուգումների անցկացման գործընթացը, պահանջում է մի շարք քայլերի իրականացման ապահովում: Ստուգման ընթացքում հարկային մարմինները իրականացնում են պատահական ընտրությամբ կամ ռիսկերի գնահատման հիման վրա մշակված ծրագրերի միջոցով: Հարկային ստուգումների ընթացքում կարևոր է հետևել ընթացակարգերին, որոնք սահմանված են ՀՀ վարչական վարույթի օրենսգրքում՝ ապահովելով հարկատուների իրավունքների պաշտպանությունը:
Հարկային ստուգումների ժամանակ հարկատուների իրավունքները
Հարկային ստուգումների ընթացքում հարկատուները ունեն մի շարք իրավունքներ, որոնք երաշխավորված են ՀՀ օրենսդրությամբ: Առաջին հերթին, հարկատուները իրավունք ունեն ստանալ ստուգման գործընթացի ժամանակ լիարժեք տեղեկություններ իրենց իրավունքների և պարտականությունների մասին: Տվյալ իրավունքը ապահովում է, որ հարկատուները կարող են անմիջապես մասնակցել իրենց նկատմամբ իրականացվող ստուգումներին:
Հարկային մարմինները պարտավոր են տրամադրել բոլոր անհրաժեշտ տեղեկատվությունները և փաստաթղթերը, որոնք պահանջվում են ստուգման ընթացքում: Իսկ ֆիզիկական և իրավաբանական անձիք ունեն իրավունք՝ ստուգման աշխատանքների ընթացքում հարցեր ուղղել հարկային աշխատակիցներին, որոնք պատասխանատու են իրենց գործերի համար: Այս իրավունքի իրականացումը կարևոր է հարկատուների համար՝ խուսափելու համար ապակառուցողական իրավիճակներից:
Տեխնոլոգիական նորամուծությունները հարկային ստուգումների գործընթացում
Տեխնոլոգիաների զարգացումը և էլեկտրոնային ծառայությունների գործարկումը մեծապես փոխել են հարկային ստուգումների կազմակերպման և անցկացման գործընթացները: ՀՀ ՊԵԿ-ն աստիճանաբար անցնում է թվային համակարգերին, որոնք հնարավորություն են տալիս արագ և արդյունավետ իրականացնել հարկային ստուգումները: Այսպիսի նորամուծությունները, ինչպիսիք են էլեկտրոնային ստորագրությունները, թվային փաստաթղթերը և ինքնաբերաբար հսկվող համակարգերը, զգալիորեն նվազեցնում են վարչական բեռը:
Հարկային մարմինները այժմ օգտագործում են էլեկտրոնային ռիսկերի գնահատման համակարգեր, որոնք օգնում են հայտնաբերել հնարավոր խախտումներ և կատարել շտկումներ նախքան ստուգման գործընթացի սկսվելը: Այս տեխնոլոգիական լուծումները ոչ միայն արագացնում են գործընթացը, այլ նաև ապահովում են հարկային մարմինների աշխատանքների թափանցիկությունը և հաշվետվողականությունը: Բացի այդ, հարկատուները կարող են հետևել իրենց հարկային հանձնարարություններին ավտոմատացված համակարգերի միջոցով, ինչը նվազեցնում է նրանց համար նախատեսված ժամանակի ծախսը:
