आवश्यक सूचना: नेपाल सरकारको वित्त मन्त्रालय अन्तर्गतको आन्तरिक राजस्व विभागद्वारा जारी गरिएको DPMS-निर्देशिका २०२५ को तेस्रो संशोधन
नेपाल सरकारले आन्तरिक राजस्व विभाग (IRD) मार्फत precious metals र stones (मूल्यवान धातु र ढुङ्गा) कारोबार गर्ने व्यवसायिक निकायहरूका लागि नयाँ निर्देशनहरू जारी गरेको छ। यस निर्देशनको मुख्य उद्देश्य भनेको मनी लाउन्डरिङ र आतंकवादी वित्तपोषणको रोकथाम गर्न, कारोबारको पारदर्शिता र निष्पक्षता कायम राख्न हो। यसले विशेषगरी सुन, चाँदी, प्लेटिनम, र Diamond जस्ता मूल्यवान वस्तुहरूमा लागू हुन्छ।
यस निर्देशनको उद्देश्य र क्षेत्राधिकार
DPMS-निर्देशिका २०२५ को मुख्य उद्देश्य भनेको precious metals र stones को कारोबारमा संलग्न रिपोर्टिङ निकायहरूलाई जोखिम मूल्यांकन, नियमन र अनुगमनका लागि मार्गदर्शन प्रदान गर्नु हो। यस निर्देशनले नेपाल सरकारको मनी (संपत्ति) लाउन्डरिङ रोकथाम कानून, २००८ अन्तर्गतको अधिकार प्रयोग गरी जारी गरिएको हो। यसले नेपालका सबै importers, distributors, wholesalers र retailers लाई यस नियमको पालना गर्न अनिवार्य बनाएको छ।
मुख्य प्रावधानहरू र व्यवस्थाहरू
१. जोखिम मूल्यांकन र व्यवस्थापन
- रिपोर्टिङ निकायहरूले आफ्नो कारोबार र ग्राहकहरूमा आधारित जोखिम मूल्यांकन गर्नुपर्छ। यसमा राष्ट्रिय र क्षेत्रीय जोखिम रिपोर्ट, अनुसन्धान, र अन्तर्राष्ट्रिय संगठनहरूको अध्ययन प्रतिवेदन समावेश हुन्छ।
- जोखिमको वर्गीकरण उच्च, मध्यम र कम गरी गरिनु पर्छ।
- जोखिम मूल्यांकनको लिखित रेकर्ड राख्न र आवश्यक परेमा विभागलाई उपलब्ध गराउनुपर्छ।
- उच्च जोखिम ग्राहकहरूका लागि थप परिश्रम रेखदेख (Enhanced Customer Due Diligence) लागू गर्नुपर्छ।
२. नीति र प्रक्रियाको निर्माण र कार्यान्वयन
- रिपोर्टिङ निकायहरूले आन्तरिक जिम्मेवारी र कामको विभाजन स्पष्ट रूपमा निर्धारण गर्नुपर्छ।
- जोखिम आधारित ग्राहक र कारोबार पहिचान र अद्यावधिक गर्ने प्रणाली विकास गर्नुपर्छ।
- असामान्य र शंकास्पद कारोबारहरूको पहिचान गर्नका लागि आधार र विधि तय गर्नुपर्छ।
- समय समयमा विभाग र सम्बन्धित निकायहरूबाट जारी निर्देशनहरूको पालना गर्नुपर्छ।
सम्पत्ति र कोषको फ्रीजिङ सम्बन्धी व्यवस्था
रिपोर्टिङ निकायहरूले ग्राहकको पहिचान र कारोबारको क्रममा नेपाल कानून, नियम र निर्देशनहरू अनुसार सम्पत्ति र कोषलाई फ्रीज गर्न सक्ने व्यवस्था अपनाउनु अनिवार्य छ। यसले आतंकवादी गतिविधि र प्रजननकारी कारोबारलाई रोक्न मद्दत गर्दछ।
यस निर्देशनले के परिवर्तन ल्याउँछ?
यस संशोधनले नेपालका precious metals र stones कारोबार गर्ने व्यवसायिक निकायहरूलाई थप स्पष्टता र कडाइका साथ नियमन गर्न मद्दत गर्दछ। जोखिम मूल्यांकन र व्यवस्थापनको प्रक्रिया थप प्रभावकारी बनाउने उद्देश्यले यसले नियामक र व्यवसायिक पक्षबीचको समन्वयलाई बलियो बनाएको छ। यसले भ्रष्टाचार र गैरकानुनी कारोबारलाई रोक्न मद्दत पुर्याउने विश्वास गरिन्छ।
निष्कर्ष
नेपाल सरकारको यस निर्देशनले precious metals र stones को कारोबारलाई अझ पारदर्शी र जिम्मेवार बनाउने दिशामा महत्वपूर्ण कदम हो। यसले देशको आर्थिक स्थिरता र सुरक्षा सुनिश्चित गर्न मद्दत पुर्याउनेछ। सबै सम्बन्धित निकायहरूले यस निर्देशनको पालना गर्न आवश्यक छ र यसलाई प्रभावकारी रुपमा कार्यान्वयन गर्न विभागीय निर्देशनहरूलाई ध्यानमा राख्नुपर्छ।
